Opracowanie: Krystyna Drąg
W ramach szkolenia pn. "Działania na rzecz pozyskiwania alternatywnych lub dodatkowych źródeł dochodu w zakresie rozwoju agroturystyki i turystyki" zrealizowanego na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nr RW-076-do-dot-64/2003 z dnia 12.05.2003 r.

Wstęp

Każdy podatnik ma prawo wyboru formy opodatkowania prowadzonej działalności, jeśli przepisy tego dokładnie nie określają.

Obowiązujące ustawy podatkowe:

1. Podatek Dochodowy

Zwolnienie podatkowe na podstawie art. 21 ust.1 pkt 43 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, którego treść brzmi:

Wolne od podatku dochodowego są: „dochody uzyskane z tytułu wynajmu pokoi gościnnych, w budynkach mieszkalnych położonych na terenach wiejskich w gospodarstwie rolnym, osobom przebywającym na wypoczynku oraz dochody uzyskane z tytułu wyżywienia tych osób, jeżeli liczba wynajmowanych pokoi nie przekracza 5”

Uwaga : musi być spełnione 5 poniższych warunków łącznie, brak jednego elementu wyklucza ze zwolnienia podatkowego

Należy podkreślić, iż rolnicy nie spełniający tych kryteriów oraz osoby, które wynajmują pokoje, miejsca na ustawienie namiotów lub sprzedają posiłki domowe nie będąc rolnikami, a także osoby świadczące inne usługi turystyczne w oparciu o grunty i budynki nie związane z gospodarstwem rolnym stają się przedsiębiorcami i powinny dopełnić obowiązku zgłoszenia działalności do ewidencji gospodarczej.

Osoby, które nie są rolnikami oraz rolnicy wynajmujący powyżej 5-ciu pokoi wraz z wyżywieniem a niechcący rejestrować działalności gospodarczej mogą skorzystać z opodatkowania w formie karty podatkowej lub ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych spełniając wymagane ustawą warunki.

2. Karta podatkowa

Dozwolona jako działalność gospodarcza i bez prowadzenia działalności gospodarczej.

Usługi hotelarskie polegające na wynajmie pokoi gościnnych i domków turystycznych ( w tym wydawanie posiłków), jeżeli łączna liczba pokoi (w tym także w domkach turystycznych) nie przekracza 12.

Stawki miesięczne określone w załączniku nr.1 mogą zostać przez Urząd Skarbowy podniesione lub obniżone o 50%.

Art. 23. 1. Zryczałtowany podatek dochodowy w formie karty podatkowej mogą płacić podatnicy prowadzący działalność:

Stawki powyższe dotyczą działalności przy zatrudnieniu nie więcej niż 2 pracowników lub 2 pełnoletnich członków rodziny, nie wyłączając małżonka.
Wysokość stawki na podstawie decyzji Urzędu Skarbowego na wcześniejszy wniosek podatnika złożonego do 20 stycznia.

3. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Podatek zryczałtowany pobiera się bez pomniejszania przychodu o koszty uzyskania, czyli od faktycznie pobranej kwoty

3 a / bez konieczności rejestrowania działalności gospodarczej

3 b / Jako działalność gospodarcza

Pisemne oświadczenie o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za dany rok podatkowy podatnik składa do urzędu skarbowego właściwego według miejsca zamieszkania podatnika nie później niż do dnia 20 stycznia roku podatkowego, natomiast podatnik rozpoczynający działalność gospodarczą w trakcie roku podatkowego - do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia działalności, nie później jednak niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu.
     Jeżeli do dnia 20 stycznia roku podatkowego podatnik nie zgłosił likwidacji działalności gospodarczej lub nie dokonał wyboru innej formy opodatkowania, uważa się, że nadal prowadzi działalność opodatkowaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.
     Plusem tej formy opodatkowania jest fakt, iż przychodów (dochodów) opodatkowanych w formach zryczałtowanych nie łączy się z przychodami (dochodami) z innych źródeł podlegającymi opodatkowaniu na podstawie ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176, Nr 22, poz. 270, Nr 60, poz. 703, Nr 70, poz. 816, Nr 104, poz. 1104, Nr 117, poz. 1228 i Nr 122, poz. 1324 oraz z 2001 r. Nr 4, poz. 27, Nr 8, poz. 64, Nr 52, poz. 539, Nr 73, poz. 764, Nr 74, poz. 784, Nr 88, poz. 961, Nr 89, poz. 968, Nr 102, poz. 1117, Nr 106, poz. 1150, Nr 110, poz. 1190, Nr 125, poz. 1363 i 1370 i Nr 134, poz. 1509),

4. Zasady ogólne – Podatkowa księga przychodów i rozchodów

Podatek płatny w skali podatkowej jako podatek PIT, od faktycznie uzyskanego dochodu, na podstawie szczegółowej dokumentacji .
Zalecany sposób prowadzenia dokumentacji:

PODATEK VAT

Kwota progowa ( 10 000,00 Euro ) w roku 2003 – 40 900,00 zł, której przekroczenie powoduje „wejście na VAT”, nawet bez świadomości tego faktu.

Konieczność prowadzenia ewidencji obrotu dla potrzeb przekroczenia kwoty progowej (podstawa prawna art. 27 ust. 1,2,3 ustawy o VAT) – tzw. „uproszczona ewidencja VAT”

Sankcje za nie prowadzenie ewidencji – 22 % podatku VAT od nie zarejestrowanego obrotu.
     Definicję podatnika na potrzeby podatku od towarów i usług, w tym również prowadzącego działalność agroturystyczną, określa art. 5 ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którą podatnikami podatku od towarów i usług są osoby prawne, jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne mające siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli wykonują we własnym imieniu i na własny rachunek czyn-ności, o których mowa w art. 2, w okolicznościach wskazujących na zamiar ich wykonywania w sposób częstotliwy, nawet jeżeli zostały wykonane jednorazowo, a także, gdy czynności te polegają na jednorazowej sprzedaży rzeczy w tym celu nabytej.
     Wynajem przez rolników pokoi i miejsc do ustawiania namiotów, sprzedaż posiłków domowych i świadczenie w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów są sklasyfikowane wg Klasyfikacji Wyrobów i Usług w dziale usługi hoteli i restauracji - symbol KWiU 55. Na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy o VAT usługi te podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług według stawki 7%, jako wymienione w póz. 62 załącznika nr 3 do tej ustawy, który zawiera wykaz towarów i usług, których sprzedaż lub świadczenie jest objęte stawką podatku w wysokości 7%.
     Limit obrotów do celów zwolnienia od VAT został określony w art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie z jego brzmieniem zwalnia się od podatku podatników, u których wartość sprzedaży towarów w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 3, a także wartość eksportu towarów lub usług, nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty wyrażonej w złotych, odpowiadającej kwocie 10 000 euro (w 2001 r. kwota ta wynosiła 39 800 zł, w 2002 r. - 38 500zł, a w 2003 r.- 40 900 zł). Zgodnie z art. 14 ust. 1 a ustawy o VAT w przypadku prowadzenia przez rolnika ryczałtowego, korzystającego ze zwolnienia określonego w art. 7 ust. 1 pkt 7, także innej działalności niż działalność rolnicza do wartości sprzedaży, o której mowa w art. 14 ust. 1 pkt 1 oraz w art. 14 ust. 7, dokonywanej przez tego podatnika, nie wlicza się sprzedaży produktów rolnych pochodzących z prowadzonej przez niego działalności rolniczej.
     Ustawą z 30 sierpnia 2002 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym wprowadzono obligatoryjne zwolnienie od podatku od towarów i usług (w granicach kwoty 10 000 euro lub jej proporcji, uprawniającej do zwolnienia podmiotowego) podatników rozpoczynających w ciągu roku podatkowego wykonywanie czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Oznacza to, że podatnik rozpoczynający w ciągu roku podatkowego wykonywanie tych czynności jest ustawowo zwolniony od podatku od towarów i usług, bez konieczności składania oświadczenia o wyborze zwolnienia. Pozostawia się przy tym podatnikom możliwość rezygnacji z tego zwolnienia.
     Należy pamiętać, iż przy działalności sezonowej kwota zwolnienia jest mniejsza, np.: w 2003 roku kwotę 40 900 zł dzielimy na 12 miesięcy, co stanowi 3 408 zł, przy 3-miesięcznej działalności zwolnienie to wynosi 10 225 zł. Jeśli uzyskamy wyższe dochody, stajemy się płatnikami podatku VAT.

Przydatne określenia przy czytaniu ustaw:

Działalność gospodarcza – zarobkowa działalność wytwórcza, handlowa, budowlana, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów naturalnych wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Powyższy opis nie dotyczy : działalności wytwórczej w rolnictwie z zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także wynajmowania przez rolników pokoi i miejsc na ustawienie namiotów, sprzedaży posiłków domowych i świadczenie w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. (Ustawa Prawo działalności gospodarczej)

Za działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy nie uważa się (...) wynajmu turystom pokoi gościnnych w budynkach mieszkalnych znajdujących się na obszarach wiejskich przez osoby ze stałym miejscem pobytu w gminie położonej na tym terenie, jeżeli liczba pokoi przeznaczonych do wynajęcia nie przekracza 5. ( Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych – dla potrzeb podatku od nieruchomości – uwaga - patrz zwolnienie z podatku dochodowego ).

5. Najważniejsze zmiany w ustawach podatkowych:
ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne wchodzące w życie z dniem 1 stycznia 2003 r.

I. Zmiany związane z realizacją Pakietu „Przede wszystkim przedsiębiorczość”: w dniu 27 lipca 2002 r. zostały uchwalone ustawy:

Pakiet powyższych ustaw stanowi element realizacji strategii gospodarczej Rządu przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 29 stycznia 2002 r. w programie "Przedsiębiorczość - Rozwój - Praca", której integralną część w zakresie rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw stanowi pakiet "Przede wszystkim przedsiębiorczość".
     Zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych i w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych:
     Jednym z instrumentów pobudzenia wzrostu gospodarczego są preferencje do inwestowania w fabrycznie nowe dobra inwestycyjne. Wprowadzono więc dodatkową, bardzo korzystną dla podatników, metodę amortyzacji nabytych, fabrycznie nowych środków trwałych, zaliczonych do grupy 3-6 Klasyfikacji Środków Trwałych, która umożliwi zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów odpisu amortyzacyjnego w wysokości 30% wartości początkowej już w pierwszym podatkowym roku używania danego środka trwałego. Zasada ta ma zastosowanie do środków trwałych nabytych i wprowadzonych do ewidencji począwszy od dnia ogłoszenia ustaw (ustawy zostały ogłoszone dnia 5 września 2002 r.). Jeżeli środek trwały zostanie wprowadzony do ewidencji w ostatnim miesiącu roku podatkowego – powyższa zasada będzie mogła być stosowana przez podatników w następnym roku podatkowym. W kolejnych latach podatkowych pozostawiono podatnikowi wybór co do metody dalszego amortyzowania, przy możliwym zastosowaniu amortyzacji liniowej lub degresywnej.
     W nowych regulacjach wprowadzono również, poza miesięcznymi odpisami amortyzacyjnymi, możliwość dokonywania ich na koniec kwartału lub na koniec roku podatkowego. Zmiana ta ma na celu uproszczenie czynności związanych z comiesięcznym naliczaniem amortyzacji. Zmniejszy to koszty podatników oraz zminimalizuje ilość błędów rachunkowych dokonywanych przy naliczaniu amortyzacji i tym samym ograniczy z tego tytułu negatywne dla podatników.
     Zgodnie z założeniami pakietu „Przede wszystkim przedsiębiorczość” zmieniono również Wykaz rocznych stawek amortyzacyjnych, ograniczając liczbę pozycji Wykazu. Wprowadzono też możliwość zmniejszenia stawek amortyzacyjnych z Wykazu w dowolnej wysokości oraz w wybranym przez podatnika momencie. Taka zmiana podyktowana była koniecznością dostosowania ustaw podatkowych do rozwiązań przyjętych w ustawie o rachunkowości oraz stworzenia mocniejszego instrumentu polityki podatkowej prowadzonej przez podatników. Podatnicy będą mogli w okresie ponoszenia strat podatkowych zaplanować maksymalnie obniżone stawki amortyzacyjne i powrócić do stawek, tj. wyższych kosztów podatkowych, w okresie osiągania dochodów, a tym samym odpowiednio wpływać na wysokość straty podatkowej i dochodu do opodatkowania.
     W obu ustawach wprowadzono również rozwiązania upraszczające system podatkowy. Podatnicy będą mogli dokonać wyboru i wpłacać zaliczki miesięczne w wysokości uzależnionej jedynie od podatku należnego (osoby prawne) albo dochodu z działalności gospodarczej (osoby fizyczne), wykazanego we wcześniejszych zeznaniach rocznych, bez konieczności składania comiesięcznych deklaracji. W przypadku określenia przez właściwy organ podatkowy podatku należnego (dochodu z działalności gospodarczej) w innej wysokości, niż wynikało z zeznania, które stanowiło podstawę do ustalenia wysokości zaliczki, nie będzie obowiązku, przy tej formie rozliczeń, korekty już zapłaconych zaliczek.
     Ponadto podatnicy – osoby prawne - będą mieli obowiązek złożenia tylko jednego zeznania za rok podatkowy, dotychczas składali dwa zeznania.
     W obu ustawach został precyzyjnie określony moment powstania przychodów. Będzie to dzień wystawienia faktury (rachunku), nie później jednak niż ostatni dzień miesiąca, w którym nastąpiło:

Ujednolicono również zasady opodatkowania pomocy publicznej w obu ustawach podatkowych. W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych – analogicznie jak u osób prawnych - zwolniono od podatku dochodowego dotacje - w rozumieniu ustawy o finansach publicznych - otrzymane z budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto w obu ustawach wprowadzono nowe zwolnienie dotyczące kwot otrzymanych od agencji rządowych na określone cele, jeżeli kwoty te pochodzą ze środków budżetu państwa.
     U osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą dostosowano - do rozwiązań funkcjonujących w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych - sposób ustalenia wartości zużytych w pozarolniczej działalności gospodarczej lub w działach specjalnych produkcji rolnej własnych produktów roślinnych i zwierzęcych, dla celów określenia kosztów uzyskania przychodów. Przy dokonywaniu ich wyceny – podobnie jak przy ustalaniu wartości pieniężnej świadczeń w naturze - będą brane pod uwagę ceny rynkowe.
     Ponadto przy ustalaniu przychodów z działalności gospodarczej z tytułu otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń nie będą brane pod uwagę świadczenia otrzymane od osób zaliczanych do I i II grupy podatkowej, w rozumieniu przepisów o podatku od spadku i darowizn, m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwa. Pozwoli to na odstąpienie od obowiązku określania przychodu np. w sytuacji nieodpłatnego użyczenia lokalu, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza, przez członków najbliższej rodziny.
     Ponadto w ramach harmonizacji przepisów podatkowych z rozwiązaniami funkcjonującymi w krajach Unii Europejskiej zostały określone skutki związane z podziałem spółek kapitałowych oraz wprowadzono nowe rozwiązania dotyczące dochodów z udziału w zyskach osoby prawnej w odniesieniu do dopłat w gotówce, które otrzymywaliby udziałowcy spółki przejmowanej w wyniku łączenia lub podziału.
     Warta podkreślenia jest również dokonana modyfikacja istniejącego już systemu zapłaty zaliczek w formie uproszczonej przez osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Podatnicy, którzy zdecydują się na tę formę rozliczeń z budżetem, będą wpłacać co miesiąc 1/12 kwoty podatku należnego wykazanego w zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), złożonego w roku poprzedzającym dany rok podatkowy, w którym zaliczki są opłacane w tej formie. Przewidziano również możliwość zapłaty zaliczek w wersji uproszczonej dla podatników, którzy w tym zeznaniu nie wykazali podatku należnego (np. ponieśli stratę). W takim przypadku będą oni ustalać kwotę zaliczki na podstawie zeznania rocznego, składanego w roku poprzedzającym dwa lata dany rok podatkowy. Podatnik, który wybierze tę formę wpłacania zaliczek, będzie z niej korzystał również w latach następnych (chyba, że złoży oświadczenie o rezygnacji z tego wyboru). Nie będzie również obowiązany w ciągu roku podatkowego do składania żadnych deklaracji. Ze stosowania uproszczonej formy poboru zaliczek będą wyłączeni podatnicy, którzy po raz pierwszy podjęli działalność w roku podatkowym lub w roku poprzedzającym rok podatkowy, ze względu na brak możliwości odniesienia do wcześniejszych zeznań rocznych. Wprowadzenie możliwości zapłaty stałych, zryczałtowanych zaliczek na podatek, bez jednoczesnego obowiązku składania deklaracji, spowoduje znaczne zmniejszenie ilości deklaracji podatkowych składanych przez przedsiębiorców.

Zmiany w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne:

     Wychodząc naprzeciw potrzebie tworzenia lepszych warunków działania małych i średnich przedsiębiorstw, w zakresie zryczałtowanych form opodatkowania, doprecyzowano przepisy dotyczące jednoznacznego określenia, iż podstawową formą opodatkowania przychodów (dochodów) osiąganych z prowadzonej działalności gospodarczej są zasady ogólne. Konsekwencją takiego rozwiązania jest odejście od bardzo biurokratycznych, formalnych wymogów dotyczących corocznego wyboru formy opodatkowania (do końca 2002r. podatnicy mają obowiązek zrzeczenia się opodatkowania w formie ryczałtu) na rzecz domniemania, iż w przypadku braku informacji od podatnika o zmianach, prowadzi on nadal działalność opodatkowaną na dotychczasowych zasadach.
     Inną korzystną zmianą - w omawianym zakresie - mającą na celu pobudzenie przedsiębiorczości, a przede wszystkim zmianą mającą ułatwić większej grupie przedsiębiorców korzystanie z uproszczonych form opodatkowania i równoczesne zmniejszenie obowiązków ewidencyjnych jest znaczne podwyższenie limitu uprawniającego do opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych do 250.000 euro. Tą formą opodatkowania objęto również szersze grupy przedsiębiorców, poprzez rozszerzenie zakresu przedmiotowego opodatkowania ryczałtem na dotychczas wyłączone usługi, o których mowa w załączniku nr 2 do ustawy, oraz o usługi świadczone w zakresie niektórych wolnych zawodów z zastrzeżeniem, iż usługa może być wykonywana jedynie na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.
     Kolejną nowością skierowaną przede wszystkim do małego przedsiębiorcy jest wprowadzenie możliwości opłacania ryczałtu w sposób kwartalny. Rozwiązanie to ma zastosowanie jedynie do podatników, których przychody w roku poprzedzającym rok podatkowy - ustalane w sposób kasowy - nie przekroczyły równowartości kwoty 25.000 euro.
     W zakresie karty podatkowej wprowadzono jednolite zasady, tak jak w pozostałych formach opodatkowania, wyboru opłacania podatku w tej formie. Jednocześnie zaniechano na rok 2003 waloryzacji stawek karty podatkowej. Został rozszerzony zakres stosowania karty podatkowej na działalność w zakresie niektórych wolnych zawodów (dotyczy lekarzy i lekarzy dentystów, felczerów medycznych, techników dentystycznych), a także w zakresie usług handlu detalicznego artykułami nieżywnościowymi. Kartą objęto również działalność prowadzoną bez zatrudniania pracowników, czyli działalność prowadzoną samodzielnie w zakresie usług innych, gdzie indziej w załączniku nr 3 do ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne niewymienionych, np. usługi związane z wyświetlaniem filmów i taśm wideo, wyrób trumien, a ponadto dotychczasowy „mały ryczałt”, o którym była mowa w art. 6 ust. 2 ustawy: m.in. usługi w zakresie wytwórczości ludowej i artystycznej, usługi hotelarskie polegające na wynajmie pokoi gościnnych, jeżeli łączna ich liczba nie przekracza 12, niektóre usługi wykonywane jedynie przez rolników równocześnie prowadzących gospodarstwo rolne. Elementem mającym na celu złagodzenie progresji podatku opłacanego w formie karty podatkowej w związku ze zwiększeniem zatrudnienia (a w efekcie niewyłączanie z opodatkowania w tej formie z powodu przekroczenia stanu zatrudnienia) jest przedłużenie na lata 2003-2005 możliwości zatrudniania na terenie całego kraju dodatkowych pracowników.

II. Zmiany, które nie wynikają z Pakietu "Przede wszystkim przedsiębiorczość" w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych:

Zmiany w zakresie opodatkowania przychodów z działalności gospodarczej:

Uporządkowanie definicji dotyczących nieograniczonego i ograniczonego obowiązku podatkowego:

Obecnie ustawa dla ustalenia czy podatnik podlega ograniczonemu, czy nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu posługuje się następującymi kryteriami:

Przepisy określające powyżej wymienione kryteria - z wyjątkiem przepisu odnoszącego się do miejsca zamieszkania podatnika - są w istocie przepisami martwymi. Należy bowiem zauważyć, iż w zakresie miejsca opodatkowania przychodów pierwszeństwo mają postanowienia umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, a nie przepisy prawa krajowego. Polska jest stroną wielu takich umów, zawarła je bowiem z 61 krajami. W zakresie opodatkowania poszczególnych źródeł przychodów, to umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania przyznają danemu państwu lub obydwu państwom prawo do opodatkowania przychodu. W związku z powyższym jedynym adekwatnym rozwiązaniem do postanowień powołanych powyżej umów jest pozostawienie, dla przyporządkowania podatnikowi nieograniczonego bądź ograniczonego obowiązku podatkowego, kryterium miejsca zamieszkania podatnika.
     Począwszy od 2003 r. nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu - tj. od całości swych dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów - podlegać będą osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
     Natomiast osoby, które nie mają miejsca zamieszkania w Polsce będą podlegały obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów osiąganych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
     Od nowego roku ustawodawca wyraźnie wskazuje - w dodanym art. 4a - pierwszeństwo postanowieniom umów w sprawie zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu. W obecnym stanie prawnym, przepisy ustawy regulujące zakres obowiązku podatkowego nie wskazują pierwszeństwa umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. W przypadku innych przepisów ustawy, np. dotyczących przychodów z działalności wykonywanej osobiście w przypadku osób podlegających ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu (art. 29 ustawy) oraz przychodów z tzw. kapitałów pieniężnych (art. 30 ust. 1 pkt 1, 1a, 1b i 1c ustawy) ustawa wyraźnie nadaje pierwszeństwo tym umowom.
     Podkreślenia wymaga fakt, iż bez zmian pozostał przepis art. 3 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, na podstawie którego wolni od podatku dochodowego od dochodu uzyskanego ze źródeł przychodów położonych za granicą są członkowie personelu przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych oraz inne osoby korzystające z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych lub konsularnych na podstawie umów lub powszechnie uznanych zwyczajów międzynarodowych, jak również członkowie ich rodzin pozostający z nimi we wspólnocie domowej, jeżeli nie są obywatelami polskimi i nie mają stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zmiany w zakresie charakterystyki źródeł przychodów:

Istotną zmianą jest zmiana polegająca na zdefiniowaniu przychodów z działalności gospodarczej, z której to jednoznacznie wynika, iż do przychodów z działalności gospodarczej nie zalicza się przychodów, które wypełniają dyspozycję art. 13 ustawy, tj. dyspozycję przepisu regulującego przychody z działalności wykonywanej osobiście (np. umowy zlecenia, umowy o dzieło, przychody z tytułu kontraktów menedżerskich i umów o podobnym charakterze).
     Celem tej zmiany jest wyeliminowanie praktycznych wątpliwości przy stosowaniu przepisów art. 13 i 14 ustawy, co zlikwiduje z kolei problemy dotyczące kwalifikacji danych przychodów do źródła, jakim jest działalność wykonywana osobiście.

Zmiany w zakresie zwolnień przedmiotowych (art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych):

Zmiany w zakresie kosztów uzyskania przychodów:

Nowym rozwiązaniem jest "przyznanie" zryczałtowanych kosztów uzyskania tym podatnikom, którzy uzyskują przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 pkt 5, 7 i 9 ustawy, które to przepisy dotyczą:

Zmiany w zakresie przychodów z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c ustawy:

Zmiana w art. 28 ustawy nawiązuje do obecnego brzmienia art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy posługującego się pojęciem „odpłatnego zbycia”. Jej wprowadzenie spowoduje, że zryczałtowanym 10 % podatkiem będą objęte wszystkie formy odpłatnego zbycia, a nie tylko sprzedaż i zamiana, jak to ma miejsce obecnie. Ponadto uregulowano – częściowo odmiennie niż dotychczas - sposób naliczania odsetek w przypadku niewydatkowania dochodów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości na cele mieszkaniowe, określone w art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. a lub e ustawy. Do upływu dwóch lat od dnia sprzedaży nieruchomości odsetki mają być naliczane – tak jak dotychczas – w wysokości 50% odsetek za zwłokę pobieranych od zaległości podatkowych, natomiast po upływie dwóch lat od dnia sprzedaży - w pełnej wysokości.

Zmiany w zakresie poboru zaliczek przez płatnika:

Rozszerzono obowiązek poboru zaliczki na podatek dochodowy (art. 41 ust. 1 ustawy) na wszystkie przypadki wypłaty należności z praw majątkowych. W obecnym stanie prawnym do poboru zaliczki na podatek są zobowiązani jedynie płatnicy dokonujący wypłat z niektórych praw majątkowych, tj. z praw autorskich i praw pokrewnych w rozumieniu odrębnych przepisów, z praw do projektów wynalazczych, topografii i układów scalonych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych. Zakres praw majątkowych jest znacznie szerszy od wymienionego powyżej. Przepis ten po pierwsze uporządkuje prawo podatkowe. Ponadto przepis ten zlikwiduje konieczność dokonywania przez podatników, którym płatnik nie pobrał zaliczki na podatek w trakcie roku podatkowego, znacznych dopłat do podatku w rocznym zeznaniu podatkowym.

III. Zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych – restrukturyzacja finansowa.

Od 1 stycznia 2003 r. (zmiana dokonana ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, opublikowana w Dzienniku Ustaw Nr 169, poz. 1384) wejdą w życie odrębne zasady tworzenia rezerw celowych uznawanych za koszty uzyskania przychodów dla kredytów oraz gwarancji i poręczeń na kredyty udzielone podmiotom objętym programem restrukturyzacji na podstawie odrębnych ustaw. Powyższe rozwiązania polegają na:

Powyższe działania stanowią bodziec dla banków do aktywniejszego zaangażowania w procesy restrukturyzacji oraz umożliwiają bankom szybsze zaliczenie w koszty uzyskania przychodów rezerw tworzonych na należności wątpliwe lub stracone.
     Banki są niezależnymi podmiotami obrotu gospodarczego i nie można im nakazać określonego niekonstytucyjnego działania, nawet w drodze ustawy. Wprowadzono zatem instrumenty fakultatywne (zachęcające), dzięki którym banki mogą aktywnie wspierać procesy restrukturyzacyjne. W związku z powyższym, wprowadzono regulację umożliwiającą odliczenie od podstawy do opodatkowania części umorzonych straconych kredytów przedsiębiorstwom objętym programem restrukturyzacyjnym. Bank, umarzając kredyty udzielone restrukturyzowanym przedsiębiorstwom, już wcześniej może zaliczyć utworzone na nie rezerwy w koszty uzyskania przychodów, a ponadto, poprzez zmniejszenie należności zagrożonych, ulega poprawie wizerunek portfela kredytowego banku oraz następuje zmniejszenie kosztów związanych z utrzymywaniem rezerw. Powyższe rozwiązania skutkują możliwością nowego, większego lub ponownego zaangażowania banku w kredytowanie restrukturyzowanych przedsiębiorstw, a pośrednio - poprzez obniżenie kosztów działalności banków z tytułu utrzymywania rezerw - do obniżenia oprocentowania kredytów.
     Wobec braku zainteresowania lub możliwości umorzenia kredytów udzielonych restrukturyzowanym przedsiębiorstwom przez bank, zmiana ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przewiduje możliwość konwersji wierzytelności na akcje (udziały) restrukturyzowanego przedsiębiorstwa, bez konieczności zaliczania ww. konwersji przez bank do przychodów w sensie podatkowym. Zgodnie z nową regulacją ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oddłużone przedsiębiorstwo nie uznawałoby umorzonych kredytów za przychód w sensie podatkowym. Redukcja zadłużenia kredytowego prowadziłaby do poprawy zdolności kredytowej restrukturyzowanego przedsiębiorstwa, (czyli możliwość zaciągnięcia kredytów na rozwój), co w konsekwencji może prowadzić do zwiększenia możliwości produkcyjnych i utrzymania lub wzrostu poziomu zatrudnienia.